IQLIM O'ZGARISHI VA SUV RESURSLARI
Keywords:
Iqlim o‘zgarishi, suv resurslari, suv tanqisligi, qurg‘oqchilik, toshqinlar, muzliklar erishi, yog‘ingarchilik, iqlim modellari, suv boshqaruvi.Abstract
Iqlim o'zgarishi zamonaviy dunyoning eng muhim muammolaridan biri sifatida suv resurslariga jiddiy ta'sir ko'rsatmoqda. Ushbu tadqiqot iqlim o'zgarishi va suv resurslari o'rtasidagi bog'liqlikni tahlil qilishga qaratilgan bo'lib, uning kelajakdagi suv tanqisligi xavfini baholashni maqsad qildi. Tadqiqotda Jahon Meteorologiya Tashkiloti va BMTning Oziq-ovqat va qishloq xo'jaligi tashkilotidan olingan 2000-2023 yillar ma'lumotlari, shuningdek, RCP 4.5 va RCP 8.5 iqlim stsenariylari asosida prognozlar ishlatildi. SPSS dasturi yordamida korrelyatsiya va trend tahlillari o'tkazildi. Natijalar global haroratning 1,5°C ga ko'tarilishi yog'ingarchilik rejimini o'zgartirib, qurg'oqchilikni 15% ga oshirganini ko'rsatdi. Markaziy Osiyoda Amudaryo va Sirdaryo oqimi mos ravishda 12% va 8% ga kamaydi, 2050-yilga kelib esa suv resurslari 20-30% gacha qisqarishi mumkin. Tropik mintaqalarda toshqin xavfi 25% ga oshdi. Muhokamada suv tanqisligining iqtisodiy va ijtimoiy oqibatlari, muzliklar erishining qisqa va uzoq muddatli ta'siri muhokama qilindi. Tadqiqot suv resurslarini boshqarishda moslashuv strategiyalarining muhimligini ta'kidlaydi. Ushbu ish iqlim o'zgarishining suv resurslariga ta'sirini chuqurroq tushunishga yordam beradi va kelajakdagi suv xavfsizligini ta'minlash uchun amaliy choralar ko'rish zarurligini ko'rsatadi.
References
1. Abdullaev, I. (2018). O‘zbekistonda suv resurslarini boshqarish va iqlim o‘zgarishi. Ekologiya xabarnomasi, 25(2), 34-41.
2. Ahmedov, S., & Rahimov, K. (2020). Markaziy Osiyoda iqlim o‘zgarishining daryo oqimiga ta’siri. O‘zbekiston geografiya jamiyati axborotnomasi, 33(1), 15-22.
3. Ismoilov, N. (2015). Suv tanqisligi va qishloq xo‘jaligi: O‘zbekiston misolida. Agrar fanlar jurnali, 18(3), 28-35.
4. Karimov, A. (2019). Amudaryo havzasida suv resurslarining kelajagi. Fan va texnologiya yangiliklari, 27(4), 50-57.
5. Mirzayev, T., & Usmonova, D. (2021). Iqlim o‘zgarishi va O‘zbekistondagi muzliklar holati. Tabiat va inson, 30(2), 12-19.
6. Qodirov, R. (2016). Sirdaryo oqimining iqlimiy o‘zgarishlarga bog‘liqligi. O‘zbekiston suv xo‘jaligi jurnali, 22(1), 45-52.
7. Raxmonov, B. (2022). Iqlim o‘zgarishi sharoitida suv tejash texnologiyalari. Ilm-fan so‘zlari, 35(3), 60-67.
8. Sodiqova, G. (2017). O‘zbekistonda suv resurslari va ekologik barqarorlik. Ekologik tadqiqotlar, 20(4), 25-33.
9. Tojiyev, M., & Xo‘jayev, A. (2023). Markaziy Osiyoda iqlim stsenariylari va suv xavfsizligi. Fan va jamiyat, 40(1), 10-18.
10. Yusupov, S. (2014). Iqlim o‘zgarishi va O‘zbekistonning suv resurslariga ta’siri. O‘zbekiston milliy universiteti xabarlari, 15(2), 30-38.





